tegeltje fout makenIedereen is creatief. In de zin van ‘het vermogen om originele oplossingen te vinden voor problemen’. Veel mensen zijn het echter vergeten. Of beter gezegd: het is ze afgeleerd. Als een kind geboren wordt, dan is het vrij. En heeft het nog geen last van belemmerende overtuigingen. Het ‘ja maar’ heeft nog geen plek in het achterhoofd van een peuter, hij is niet bang om iets fout te doen. Maar niet voor lang. Volwassenen (lees: ouders) in de omgeving zorgen er vaak vrij snel voor dat dit verandert. Gevoed door hun eigen overtuigingen, normen, waarden en laten we hun angsten niet vergeten… daardoor gevoed dus, pompen die volwassenen het hoofd en hart van het kleintje al snel vol met waarschuwingen, beperkingen en belemmeringen. En een kind is altijd loyaal aan zijn ouders. Het kan niet anders. Hoewel de ouders het doen met de beste bedoelingen, is het resultaat dat het kind beetje bij beetje steeds een beetje minder vrij wordt. En daarmee minder creatief.

Een belangrijke voorwaarde voor creativiteit is veiligheid. Als een mens zich veilig voelt (in een groep) dan is hij niet bang om zijn gedachten en ideeën te delen. Dan kan er dus een vrije uitwisseling van gedachten ontstaan. Een andere belangrijke voorwaarde voor het laten bloeien van creativiteit.

Hoe doen we dit meestal? Ik stel me een teamoverleg voor ergens op een kantoor. Het overleg is bedoeld om oplossingen te verzinnen voor het ombuigen van tegenvallende resultaten. Het is alle hens aan dek. De eerste vraag is: ‘Wie heeft er een gedachte over hoe het probleem opgelost kan worden?’ De kans is groot dat het lang stil blijft. Of dat de bijdragen aan de discussie komen van zij die het hardst roepen of degenen op de veiligste posities (dat zijn vaak dezelfden). En als je dan weet dat iedereen (jij dus ook) 50.000 gedachten per dag heeft…..dan hebben we het over een enorm potentieel. Wat we zomaar laten liggen. Terwijl het echt anders kan.

Bijvoorbeeld door het aanbrengen van structuur. Een derde stimulans voor het laten floreren van creativiteit, als je het mij vraagt. Ik geef je drie voorbeelden van het werken met structuur:
1. het verbod op ‘ja maar’ in een brainstormsessie. Door deze regel consequent toe te passen, kan een brainstorm echt gaan vliegen en kom je op ideeën die je nog niet eerder had. Want de ene gedachte leidt tot de andere.
2. de Walt Disney Strategie. Een bewezen structuur die zorgt voor een vrije creatieve gedachtenstroom (in de Dromenkamer), een grondige uitwerking van je droom in acties (in de Realistenkamer) en de organisatie van je eigen kritiek (in de Kamer van de Kritiek). In drie strikt gescheiden fases (de kamers). Het stond aan de basis van het succes van de Walt Disney Studios in de vorige eeuw.
3. de Braintrust. Bedacht bij Pixar Animation Studios. De Braintrust is een overleg waarin feedback gegeven wordt aan de regisseur van een film naar aanleiding van het eerste scenario of een proefvertoning. Uitgangspunt (afspraak) is elkaar altijd de waarheid te vertellen, op een opbouwende manier, d.m.v. zogenaamde ‘goede opmerkingen’. Goede opmerkingen zeggen wat niet goed is, wat er mist, wat nergens op slaat. Een goede opmerking stelt geen eisen, er hoeft zelfs geen voorstel voor een oplossing bij te zitten. Een goede opmerking is specifiek. ‘Ik zit me te vervelen’ is dus geen goede opmerking. ‘Wat hij daar doet in die scene is niet logisch, want…’ is dat wel.

Naast veiligheid, vrije uitwisseling van gedachten en structuur zijn er nog wel wat dingen te noemen die bijdragen aan creativiteit. Het omarmen van chaos, lummelen, rommelen, uitproberen, durven om het niet te weten, durven om het fout te hebben, eerlijk en kritisch zijn, goed luisteren….

En zo eenvoudig als het klinkt, zo lastig is het in de praktijk te brengen. Het creëren van een vrij, veilig en creatief werkklimaat is niet iets wat je even doet en dat is het dan. Het vraagt aandacht, tijd en hard werken om het tot leven te wekken en in stand te houden. Maar als je het voor elkaar krijgt, dan gaat er een wereld aan mogelijkheden open. Omdat je gebruik maakt van het volle potentieel van de groep. En alle wijsheid, kennis en creativiteit die daar in zit.